Lista etymologii nazw państw

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Głównym źródłem jest wersja angielska tego hasła, rozbudowana o inne źródła z Wikipedii, Wikisłownika i zewnętrzne.

Spis treści: Do góry - 0–9 A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z


[edytuj] A

Abchazja, abchaz. Аҧсны (Apsny), gruz. აფხაზეთი (Apchazeti), ros. Абхазия (Abchazija) (państwo nieuznawane przez społeczność międzynarodową)

Prawdopodobnie gruzińskie określenia Abchazja i Abchazowie zostały narzucone przez carską i radziecką Rosję. Abchazowie nazywają siebie Apsua i taką nazwę promują, natomiast w kronikach asyryjskich znajdujemy nazwę Abeszla.
  • Księstwo Abchazji, gruź. Apchazetis Samtawro (XV w. – 1864)
  • Królestwo Abchazji (ok. 780-1008), potem unia z Królestwem Gruzji.
  • Królestwo Egrisi (63 r. p.n.e. – VII w. n.e.)
  • Królestwo Kolchidy, gr. Κολχίς (Kolchis), gruź. კოლხეთი (Kolcheti) (IX- VI w. p.n.e.)

Afganistan, pers. i paszto: افغانستان (Afghânistân)

Źródło słowa "Afgan" pozostaje nierozpoznane. Jedno z wyjaśnień bierze je od Apakana, irańskiego władcy z VIII lub IX wieku. Inne wskazuje na odniesienie do słowa "Abgan" (Imperium Sasanidów, III wiek), najstarszego znanego zapisu odnoszącego się do późniejszego "Afgan". Pojawia się również w zapiskach Szapura I w Nachsz-e-Rostam, gdzie wspomina o nazwisku Goundifer Abgan Rismaund. Indyjski astronom z VI wieku, Varahamihira, w swojej pracy "Brhat Samhita" (11.61; 16.38), określa Afganów słowem Avagan. Chiński pielgrzym Hiun Tsang określa nazwą "Apokien" lud zamieszkujący tereny na północ od Gór Sulejmana.
W języku perskim -stân oznacza "kraj".
Starożytni Grecy nazywali te tereny "Ariana" od awestyjskiego Aryanam Vaeja lub "Aryavarta" – "kraj Ariów" w sanskrycie (por. Iran). Określenie 'Ariana Afghânistân' jest wciąż popularne wśród perskojęzycznych mieszkańców Afganistanu.
Nazwą 'Chorasan' określano Afganistan jako cześć Wielkiego Chorasanu, co w zapisie pahlawi znaczy "Wschodni Kraj" (pers. خاور زمین)

Albania

"Alb" od rdzenia PIE "biały" lub "góra". Historycy spekulują, że górskie ludy z dzisiejszego Kosowa przyniosły ze sobą ten etnonim na niziny dzisiejszej Albanii.
  • alb. Shqipëria – od słowa Shqipoj – mówić otwarcie, krótko, jasno.
  • tur. Arnavutluk
  • gr. Αλβανία (Alvanía)
  • łac. Illyricum (nazwa większego obszaru)

Algieria, arab. الْجَزَائِر (al-Dżazair)

al-Dżazair znaczy "wyspy", Algier, od której kraj wziął nazwę. Polskie Algieria z arab. poprzez fr. Algerie.

Ameryka

Prawdopodobnie żeńska forma zlatynizowanej wersji imienia podróżnika włoskiego Ameriga Vespucciego (Americus Vespucius), przygotowującego dwie podróże Krzysztofa Kolumba i później – własne. Amerigo to włoska wersja imienia Emeryk.

Andora

Nieznana etymologia; źródło przedrzymskie, możliwe że iberyjskie lub baskijskie. Być może słowo "Andorra" pochodzi od nawarskiego słowa andurrial znaczącego ziemię pokrytą krzewami.

Angola

Od słowa "ngola", tytułu używanego przez władców przedkolonialnego Królestwa Ndongo. Portugalczycy nazwali tak obszar dla uhonorowania przyjaznego im Ngola.

Antigua i Barbuda

Krzysztof Kolumb nazwał wyspę Antigua na cześć sewilskiej katedry Santa Maria La Antigua (Święta Maria Stara) gdy dopłynął do niej w 1493 roku. "Barbuda" (port. "brodata") wzięła nazwę od wyglądu drzew figowych, których długie korzenie przypominają brodę. Może to jednak również oznaczać brody miejscowych Indian. Wcześniej Barbudę zwano Dulcina (z hiszp. dulce – słodki).

Arabia Saudyjska, arab. السعودية (al-Arabija as-Saudíja)

"Saudyjska" od dynastii Saudów, która założyła państwo. Dynastia wzięła nazwę od przodka zwanego "Sa'ûd" – "bardzo szęśliwy".
arab. al-Arabija pochodzi z rdzenia rb, w językach semickich może być związane ze słowami "zachód" (maʿarav / maʿariv / ʿerev), "pustynia", "mieszanie się", "kupiec", "kruk" lub "zrozumiały".
  • hebr. ערב הסעודית ('Araw ha-Sa'udit)
  • hind. सऊदी अरब (Saūdī Arab)
  • gr. Σαουδική Αραβία (Saoudikí Aravía)
Zob. etymologia nazwy Arab (po angielsku).

Argentyna, hiszp. Argentina

łac. argentum znaczy "srebro". Wcześni hiszpańscy i portugalscy kupcy używali rejonu Rio de la Plata (hiszp. Rzeka Srebra) do transportu srebra i innych skarbów z Peru na Atlantyk. Kraina wokół końcowych stacji Rio de la Plata zaczęto określać "Argentyna" – Srebrna (Kraina Srebra).

Armenia, orm. Հայաստան (Hajastan)

Pochodzi od perskiej nazwy Armanestân i Arman znalezionych w staroperskich inskrypcjach. Uważa się, że słowo Armen może odnosić się do starożytnej półlegendarnej postaci Arama, sławnego ze swych dzielnych czynów. Irańczycy używają nazwy "Armeni" lub "Ormianie".
  • ormian. Hayastan (Հայաստան) – od Հայք, Haika, antycznego półlegendarnego współtwórcy narodu Ormian, praprawnuka Noego (syna Togarmy syna Gomera syna Jafeta). Na jego cześć Ormianie nazwali się Hajami, a kraj Haik lub Hajastan. Sufiks –stan z języka perskiego znaczy "kraj".
  • kurd. Filistan
  • gruz. სომხეთი (Somcheti)
  • jęz. osetyński Сомих (Somich)
  • azer. Ermənistan
  • ukr. Вірменія (Wirmenija)

Australia

Z łaciny terra australis incognita – "nieznany południowy kraj". Dawni europejscy odkrywcy widząc, że masa lądowa Australii przekracza ich wyobrażenia, nadali taką opisową nazwę. Odkrywcy holenderscy nazywali kontynent Australisch lub "Hollandia Nova".

Austria

Niem. Österreich ze starowysokoniemieckiego ôstarrîhhi, znaczące "imperium na wschodzie". W IX wieku terytorium było wschodnią częścią imperium Franków, a także wschodnimi rubieżami osadnictwa niemieckiego na terenach Słowian. Za czasów Karola Wielkiego i w czasie wczesnego średniowiecza tereny te nazywano marchia orientalis (Marchia Wschodnia), co w lokalnym języku przyjęto jako właśnie ôstarrîhhi. To słowo po raz pierwszy pojawia się na dokumencie z 996 roku. Nazwy Ostmark (Marchia Wschodnia) używały hitlerowskie Niemcy po aneksji Austrii.
  • arab. النمسا (an-Nimsa), przypuszczalnie od słowiańskiego określenia Niemiec, poprzez język turecki.
  • cz. Rakousko, słow. Rakúsko; od Rakuš / Rakús, jak Czesi nazywali miasto graniczne Ratgoz (obecnie Raabs an der Thaya) i okolice. Było ono pierwszym większym miastem po przekroczeniu granicy z Marchią Wschodnią. Najstarszy zapis nazwy miasta znajdujemy w kronice Kosmasa z XI w. (za: I. Lutterer, L. Kropáček, V. Huňáček. Původ zeměpisných jmen: etymologický slovník 1000 vlastních jmen zemí, měst a přírodních objektů z celého světa. Praga 1976).

Azerbejdżan, azer. Azərbaycan

Atropates (w staroperskim "strzeżony przez ogień") był satrapą Medii za czasów perskiej dynastii Achemenidów oraz Aleksandra Wielkiego, po śmierci którego się uniezależnił. Od tej pory ta część Medii była znana Grekom jako Media Atropatene, albo po prostu Atropatene, stąd średnioperskie Āturpātakān, później Ādurbādagān, a w końcu nowoperskie Ādarbāyjān, czyli Azerbejdżan, po ormiańsku Atrpatakan. Arabska wersja nazwy to Adharbayjān (أذربيجان). W czasach klasycznych określano go również Kaukaską Albanią, a jego część Kaukaską Iberią (dzisiejsze tereny Gruzji). Istnieje także teoria, że Azerbejdżan to sturczona forma zarabizowanej wersji perskiej nazwy Âzarâbâdagân (âzar=ogień; âbâdag=miejsce kultu; ân=sufiks liczby mnogiej), czyli "kraina wiecznego ognia", co może mieć związek z zoroastriańskimi świątyniami ognia w tych okolicach.
  • orm. Ադրբեջան (Adrbeǧan)
  • gruź. აზერბაიჯანი (Azerbaidżani)
  • arab., pers. آذربيجان (Adharbajdżan), pers. آذربایجان (Âzarbâjdżân)
  • łac. Atropatia
  • gr. Αζερμπαϊτζάν (Azerbaidzán)
  • ros. Азербайджан (Azerbajdżan)

[edytuj] B

Bahamy

Być może z hiszp. Baja Mar – "płytkie morze", z powodu mielizn wokół wysp. Niektórzy odwołują się do nazwy Wielkiej Bahama w języku lucayan, ba-ha-ma, co znaczy "wielki górny środkowy kraj".

Bahrajn, مملكة البحرين (Al-Bahrajn)

Arab. Bahrani – "dwa morza". Nazwa może wskazywać na dwa źródła wody, słodką wodę źródlaną i słoną morską, lub też na części Zatoki Perskiej na północ i południe od wyspy.
W czasach antycznych był znany pod sumeryjską nazwą Dilmun (Telmun), Awal, grecką Tylos czy perską Miszmahig .

Bangladesz, বাংলদেশ (Bā̃ladeśa)

W języku bengalskim znaczy "Państwo Bengalów" – bā̃la (bangla) znaczy "bengalski", deś oznacza "kraj".
Wcześniej tereny Bengalu stanowiły cześć kolonialnych Indii Brytyjskich; po utworzeniu niepodległych Indii i Pakistanu w 1947 r. tereny te jako "Pakistan Wschodni" wchodziły w skład Pakistanu; w 1973 r. wraz z uzyskaniem niepodległości kraj ten przyjął nazwę "Bangladesz".

Barbados

Portugalski odkrywca Pedro A. Campos nazwał w 1536 roku wyspy Os Barbados (port. "brodate") ze względu na rosnące tam drzewa figowe, których długie korzenie przypominają brody.
Ichirouganaim to prekulumbijska nazwa używana przez lokalne plemiona Arawaków.

Belgia, flam. België, fr. Belgique, niem. Belgien

Od łac. nazwy ludu celtycko-germańskiego Belgae (Belgów).
Nazwa Belgae może pochodzić od protoindoeuropejskiego rdzenia "bolg" – "łono", "macica".
Wg innej teorii Belgae pochodzi od protoceltyckiego *belo (jasny, błyszczący, por. ang. bale w słowie "bale-fire", anglosaks. bael, lit. baltas, słowiań. belo/bilo/bjelo) (por. Beltane). Z tego rdzenia może pochodzić nazwa galijskich bogów Belenosa i Belisamy.

Belize

Tradycyjnie uważa się za hiszpańską wymowę słowa "Wallace" – Belice, nazwiska pirata który założył pierwszą osadę w Belize w 1638 roku.
Inne źródła odnoszą się do słowa belix w języku Majów – "mętna woda", jak nazywano rzekę Belize.
Do 1973 roku jako kolonia brytyjska nazywało się Honduras Brytyjski (zob. Honduras poniżej)

Benin, fr. Bénin

Od dawnego afrykańskiego Cesarstwa Beninu. Dzisiejszy Benin nie leży w jego granicach, nazwę przyjęto być może od Zatoki Beninu, nad którą leży kraj, a ta od dawnego imperium.
Do 1975 roku pod nazwą Dahomej; od głównej grupy etnicznej kraju.

Bhutan, w jęz. dżongkha Druk

Może pochodzić od słowa Bhota-ant w sanskrycie – "koniec Tybetu"; Bhota może być odmianą słowa "Budda" (oświecony) w sanskrycie, nazwą tą określano Tybet.
W językach dżongkha i tybetańskim używa się określenia Druk Yul – "kraina (grzmiącego) smoka"; od gwałtownych burz nadciągających z Himalajów.
Niegdyś Bhutan był znany pod nazwami Lho Mon – "południowa kraina ciemności", Lho Tsendenjong – "południowa kraina drzewa sandałowego" lub Lhomen Khazhi – "południowa kraina czterech podejść".

Białoruś, Беларусь (Biełarus)

Czyli Biała Ruś. Nie wiadomo dlaczego krainę określono tym kolorem. Ruś pochodzi od Rusinów.
W wielu językach stosuje się błędne tłumaczenia nazwy, zmieniając końcówkę "-ruś" na "-rosja" (ros. "Белоруссия", niem. "Weißrussland", gr. "Λευκορωσία" (Leukorosía)). Pierwszy raz nazwy "White Russia" na określenie Białej Rusi użył w końcu XVI w. Jerome Horsey.
Przed upadkiem Unii Polsko-Litewskiej mieszkańców tych terenów nazywano Litwinami (Lićwinami), a krainę Litwą.
Zachodnia część dzisiejszej Białorusi nosiła nazwę Ruś Czarna, prawdopodobnie ze względu na czarne, urodzajne gleby. Istnieła również Ruś Czerwona, dziś zachodnia część Ukrainy.
(por. kolory reprezentujące strony świata w kulturach Mongołów i Tatarów).
Zob. również hasło Krywicze.

Lit. Gudija = Baltarusija; Łot. Baltkrievija; Est. Valgevena; Fiń. Valko-Venäjä; Venäjä z germańskiego *weneđ- – "Słowianin" (patrz: Wenedowie).

Birma Zob. Myanmar poniżej.

Boliwia

Na cześć Simóna Bolívara (1783-1830), antyhiszpańskiego bojownika i pierwszego prezydenta Boliwii po ogłoszeniu niepodległości w 1824 roku. Jego nazwisko pochodzi od nazwy La Puebla de Bolibar, wioski w Kraju Basków, w Hiszpanii.

Bośnia i Hercegowina, serb. Босна и Херцеговина (Bosna i Hercegowina)

Nazwa północnego regionu kraju, Bośnia pochodzi od rzeki Bosna. Najwcześniejsza wzmianka nazwy istnieje w podręczniku z 958 roku "De Administrando Imperio" autorstwa bizantyjskiego cesarza Konstantyna VII. Być może od protoindoeuropejskiego rdzenia *bos lub *bogh, "płynąca woda" (por. łac. bathinus flumen lub ilir. bosona). Inna teoria wskazuje na łacińskie słowo pochodzenia słowiańskiego, Bosina – "rubieże".
Mniejszy, południowy region bierze swą nazwę od germańskiego tytułu Herzog – "książę". Cesarz Fryderyk III Habsburg nadał tytuł księcia Wielkiemu Wojewodzie Stjepanowi Vukcićowi Kosača. W dokumencie do cesarza z 20 stycznia 1448 roku Vukcić tytułuje się Hercog Świętej Sawy, pan Humu i Primorja, Wielki Książę królestwa Bośni.
We wczesnym średniowieczu rejon Hercegowiny zwano Hum lub Zahumlje, od słowiańskiego ludu Zachumloi.

Botswana

Od największej grupy etnicznej kraju, Tswana. Tswana, posługujący się językiem bantu, napłynęli tu na przełomie XVI i XVII wieku.
Od 1885 do 1966 brytyjski protektorat Bechuanaland (Beczuana, alternatywna wymowa Botswana).

Brazylia

Port. pau brasil- drzewo brezylki ciernistej (Caesalpinia echinata), którego rdzeń dostarczał cennego czerwonego barwnika (brazyliny (nie mylić z brazylianą!)).

Brunei, برني دارالسلا (Negara Brunei Darussalam):

Arab. dar as-salam – "siedziba pokoju".
Malaj. negara – "państwo"; od drawidyjskiego nagara – "miasto".
Brunei – nazwa rzeki, u której ujścia powstał sułtanat.
Prawdopodobnie poprzednikiem Brunei sprzed VIII w. było państewko zwane w jęz. chińskim Po-ni.
W 1967 r. Omar Ali Saifuddin abdykował na rzecz najstarszego syna i uzyskał tytuł Seri Begawan ("błogosławiony"; Sri Bhagwan w sanskrycie). W 1970 r. zmieniono nazwę stolicy, Brunei na Bandar Seri Begawan (pers. bandar – "port").

Bułgaria, България (Byłgarija):

Od nazwy tureckiego plemienia Bułgarów, ludu z grupy tureckiej, irańskiej bądź ugryjskiej. Nazwa może pochodzić od germańskiego słowa burg (zamek), stąd wg A. D. Keramopoulosa burgarii lub bourgarioi znaczyło ci, którzy utrzymują fortece (burgi, bourgoi, purgoi) wzdłuż północnych granic prowincji bałkańskich Cesarstwa Rzymskiego (inskrypcje z 202 roku znalezione między Filipopolis (dziś Płowdiw) a Pazardżikiem.
Bułgarzy zamieszkujący Trację zwani byli Mezjanami.
Według etymologii języków tureckich nazwa tego tureckiego ludu pochodzić może od Bulgha – "sobola", być może symbolu totemicznego.
Jedna z teorii łączy słowo Bułgar z nazwą rosyjskiej rzeki Wołga, nad którą mieszkali Bułgarzy przed migracją na Bałkany.

Burkina Faso

Nazwa pochodzi z połączenia słów języków moré (Burkina) i diula (Faso), znaczy kraj prawych ludzi.
Przed 1984 rokiem nazywał się "Górna Wolta" (fr. Republique du Haute-Volta), od nazw rzek Wolty Białej, Czerwonej i Czarnej, nad którymi leży kraj.

Burundi

W lokalnym języku oznacza kraj mówiących w języku kirundi.

[edytuj] C

Chile

Dokładna etymologia nieznana. Być może od określenia w języku lokalnych Araukan "głębiny", odnoszącego się do stromych zboczy Andów blisko brzegu oceanu.
W języku Indian Keczua i Mapuche słowo "chili/chilli" – "skraj świata" ma podobne pochodzenie.
Inne przypuszczalne znaczenie wywodzi się od lokalnego słowa tchili – "śnieg".

Chiny, chiń. Zhong Guo

Angielska nazwa Chin pochodzi od nazwy dynastii Qin. Prawdopodobnie przez sanskryt (चीन cīna) i język perski (چین čīn) przywędrowało do Europy.
chin. (mandaryński) Zhong Guo（trad.:中國 uproszcz.：中国） – "Państwo Środka".
arch. ang. Cathay, tur. Xytai, ros. Китай (Kitaj) pochodzą od ludu Kitanów, który podbił Chiny w X wieku i założył dynastię Liao.
gr. Κίνα (Kina);
hind., sanskr., marathi चीन (čīn), pers. چین (čīn), arab. الصين (As-Sin);
koreań. Jungguk (중국), jap. Chūgoku(中国　「ちゅうごく」);

Chorwacja, chorw. Hrvatska

Chorwackie słowo Hrvat jest nieznanego pochodzenia. Być może od sarmackiego słowa "pasterz".
Najstarszy znany zapis nazwy Chorwatów, grecki Horouathos znaleziony w okolicach Morza Azowskiego, pochodzi z II w. n.e.
Słowo "krawat" pochodzi od słowa Chorwat poprzez francuskie wyrażenie à la croate (po chorwacku, jak Chorwat), od sposobu wiązania pasów pod szyją przez chorwacki regiment francuskiego króla Ludwika XIV.

Cypr, gr. Κύπρος, (Kýpros), tur. Kıbrıs

Gr. Kypros – "miedź", w związku z wydobywanym tu surowcem. Stąd być może sumeryjskie słowa zubar – miedź i kubar – brąz; także łacińskie określenie miedzi "aes Cyprium" – "metal z Cypru", później skrócone do cuprum i rozpowszechnione w językach europejskich (ang. copper, fr. cuivre, niem. Kupfer hiszp./port. cobre).
Być może z gr. "κυπάρισσος" (kypa'rissos) – cyprys (Cupressus sempervirens), lub nawet od gr. "κύπρος" (kypros) – henny (Lawsonia alba).
Grecką boginię Afrodytę zwano również Κυπρίς (kipris), a Cypr według mitu był miejscem jej narodzin.
  • hebr. קפריסין (Kafrisin);
  • serb.-chorw. Кипар / Kipar.

Czad, fr. République du Tchad, arab. جمهوريّة تشاد (Dżumhurijat Taszad)

Nazwa pochodzi od jeziora Czad na południowym zachodzie kraju. Z kolei nazwa jeziora pochodzi od słowa w języku bornu tsade – "jezioro".

Czarnogóra, serb. Црна Гора

Nazwę w jęz. weneckim Montenegro – "czarna góra" nadali weneccy zdobywcy widząc ciemne lasy porastające górę Lovćen. Stąd bezpośrednie tłumaczenie na słowiańskie Црна Гора / Crna Gora i albańskie Mali i Zi.
  • Doclea – nazwa obszaru dzisiejszej Czarnogóry we wczesnym okresie Cesarstwa Rzymskiego, od nazwy lokalnego plemienia. Później zwana Dioclea.
  • Zeta – nazwa wczesnosłowiańska, pochodząca od nazwy rzeki, ta z kolei prawdopodobnie od rdzenia znaczącego "zbiory" lub "ziarno".
  • alb. Mali i Zi
  • tur. Karadağ
  • rum. Muntenegru
  • bułg. Черна гора (Černa gora)
  • węg. Montenegró
  • gr. Μαυροβούνιο [mavro̞ˈvuniˌo̞]
  • łac. Nigromontium

Czechosłowacja, czes., Československo, słowacki Česko-Slovensko (obecnie nieistnieje)

Od nazw narodów Czechów i Słowaków, tworzących to państwo. (zob. poniżej Czeska, Republika i Słowacja).

Czechy, Republika Czeska, czes. Česko, Česká republika

Od nazwy słowiańskiego narodu Čechové, Češi -Czesi. Źródło nazwy nieznane. Według legendy od ich przywódcy, Czecha, który przywiódł ich do Bohemii (legenda o Lechu, Czechu i Rusie). Bardziej naukowe teorie wskazują na pochodzenie od nazwy Četa (jednostka wojskowa).
W języku czeskim słowem Česko określa się państwo, słowem Čechy – jedną z trzech krain historycznych tego państwa (pozostałe to Morawy i Śląsk).
Bohemia – łac. Boiohaemum, Boiohaemia, historyczna nazwa terenów dzisiejszych Czech, od łacińskiej nazwy celtyckiego plemienia Boii – "Bojów".
Morawy – jeden z regionów państwa bierze swoją nazwę od rzeki Morava.

Czeczenia, czecz. Noxçiyçö

Rosyjskie słowo "Czeczeniec" wywodzi się najprawdopodobniej od miejscowości Czeczana lub Czeczen-aul, nad rzeką Argun w pobliżu Groznego. Własna nazwa tego narodu, Noxçi (Nochczi), pochodzi od słów nexça (ser owczy), nox (pług) lub od imienia biblijnego Noego (po czeczeńsku zwanego Nox).

[edytuj] D

Dagestan, awarskie Daghistan (داغستان)

Nazwa jest złożeniem tureckiego dağ (góra) i perskiego stan (kraj). Pisownia Dagestan jest współczesną zrusyfikowaną wersją. W przeszłości kraj ten był znany jako Albania Kaukaska, Sarir lub Awaristan.

Dania, duń. Danmark

Od rdzenia protoindoeuropejskiego dhen – "niski" lub "płaski" i germańskiego mark – "marchia", czyli "kraj graniczny" lub "las graniczny". Nazwa używana przez dawnych Gotów opisująca las oddzielający Götaland od (wtedy duńskiej) Skanii (zobacz też hasło kamienie runiczne w Jelling).

Demokratyczna Republika Konga

Zob. Kongo poniżej.

Dominika, ang. Dominica

Z łac. Dies Dominica – "niedziela", od dnia tygodnia, w którym Krzysztof Kolumb dotarł do brzegu tej wyspy.
Prekolumbijska nazwa wyspy brzmiała Wai'tu Kubali – "jej ciało jest długie".

Dominikana, Republika Dominikańska , hiszp. República Dominicana

Od nazwy stolicy Santo Domingo, które z kolei dziedziczy nazwę od hiszpańskiego świętego Dominika de Guzmán, założyciela zakonu dominikanów.

Dżibuti, fr. Djibouti, arab. جيبوتي (Jībūtī)

Od nazwy południowego brzegu Zatoki Tadjoura. Być może od afaryjskiego słowa gabouti – rodzaju wycieraczki z włókien palmy. Inna teoria wskazuje na znaczenie "kraj Tehuti" lub "kraj Thota", od nazwy egipskiego boga Księżyca – Thot to nazwa grecka, w staroegipskim brzmiąca Djehuty.

[edytuj] E

Egipt, arab. مصر (Masr/ Misr)

Z antycznej greki (Mykeny) Αίγυπτος (Aígyptos), co wg Strabona pochodzi od Αιγαίου υπτίως (Aegeou yptios) – "kraj poniżej Morza Egejskiego".
Ewentualnie od egipskiej nazwy miasta Memfis i jej świątyni, Hwt ka Pth – "świątynia duszy Ptaha".
  • arab. Misr (w dialekcie egipskim Masr), tur. Mısır; szeroko rozpowszechnione semickie słowo, po raz pierwszy użyte do określenia Egiptu w języku akadyjskim, a znaczące "miasto".
  • Kimi (keme) to koptyjska nazwa znacząca "czarny" (staroegipskie kmt lub Kemt), być może od ciemnej karnacji mieszkańców lub czarnej, żyznej gleby nad Nilem, w przeciwieństwie do czerwonej, suchej ziemi pustynnej (deshret).
  • hebr. מִצְרַיִם (Micrajim) – "dwa przesmyki", może znaczyć również "kraj".
  • Słowo Koptowie, dziś określające chrześcijańskich mieszkańców Egiptu, arab. قبط (qubṭ) lub أقباط (aqbāṭ), kopt. kubti / kuptaion, pochodzi z gr. Αἰγύπτιος (aigyptios).

Ekwador, hiszp. Ecuador

hiszp. "równik", od położenia kraju na równiku.

Erytrea, jęz. tigrina Ertra, arab. إريتريا Iritrijja

Nazwę nadali Włoscy kolonizatorzy od łac. formy greckiej nazwy ΕΡΥΘΡΑΙΑ (Erythraîa), co pochodzi od nazwy Ἐρυθρὰ Θάλασσα (Erythrea Thalassa) – "Morze Czerwone".

Estonia, est. Eesti

Z łacińskiej formy aesti (Tacyt, 98 r.) germańskiego słowa Estland, które może znaczyć "wschodni" lub też pochodzić od nazwy Aestia, wspominanej w starogreckich tekstach, być może odnoszącej się do dzisiejszych Mazur.
Starowschodniosłowiańska nazwa Czud pochodzi od gotyckiego słowa "lud" (por. Deutsch), etymologia ludowa z kolei wywodzi ją od słowiańskiego rdzenia "dziwny". Nazwą tą określano dawniej wszystkie ludy ugryjskie. Słowo przetrwało w nazwie Jeziora Pejpus w językach słowiańskich – Czudskoje Ozero.
  • lit. Estija.
  • niem., szw. Estland, dlatego w XIX w. ros. Эстляндия (Estlandia).
  • współczesne ros. Эстония (Estonia), pol., ang. Estonia, fr. Estonie.
  • łot. Igaunija – od Ugandi, określenia południowej Estonii, prawdopodobnie ze słowiańskiego słowa jug – "południe".
  • fiń. Viro od dawnego ludu Wironów z północnej Estonii (?). Być może z określenia "lud" w językach bałtyckich.
  • węg. Észtország (kraj Estów).

Etiopia, amhar. Ītyōṗṗyā

Gr. Αἰθιοπία (Æthiopia), od Αἰθίοψ (Æthiops) – "Etiopczyk". Grecy używali tych nazw na określenie dzisiejszej Nubii. Niektórzy wywodzą od greckich słów αιθ- ("spalony") i ὄψ ("wygląd"). Jednak staroetiopskie źródła głoszą, że nazwa pochodzi od "Ītyōṗṗis", syna Kusza i wnuka Chama, który według legendy założył miasto Aksum.
  • Abisynia, poprzednia nazwa kraju, pochodzi od arabskiej formy etiopskiego słowa habasza – "wymieszany", odzwierciedlającego etniczne zróżnicowanie kraju.
  • W czasach starożytnych istniało tu Królestwo Aksum.

[edytuj] F

Fidżi

Z nazwy w języku tonga Viti – "wyspy".

Filipiny, filip. Pilipinas

Z hiszp. Las Islas Filipinas – "Wyspy Filipowe", jak na cześć króla Hiszpanii Filipa II nazwał wyspy Samar i Leyte podczas swej nieudanej ekspedycji w 1543 r. Ruy López de Villalobos.
Perła Mórz Wschodnich to romantyczna nazwa Filipin z wiersza "Mi Ultimo Adios" filipińskiego bohatera narodowego José Riala.
Archipelag zwano w przeszłości również Hiszpańskie Indie Wschodnie, Nowa Kastylia (hiszp. Nueva Castilla), Wyspy Św. Łazarza (hiszp. Islas de San Lázaro), aż w końcu zaczęto stosować nazwę Filipiny.
  • hiszp. Filipinas

Finlandia

  • germ., szw. Finland – "Kraj Finów". Pierwotnie Finami nazywano Lapończyków (Samów). Słowo może pochodzić od germańskiego rdzenia fen – "bagno"; lub z rdzenia znaczącego "nomadyczni zbieracze i łowcy" (por. ang. "find").
  • fin. Suomi, est. Soome, staroros. Sum – mogą pochodzić od fińskiego rdzenia suo – "bagno"

Formoza

Zob. "Tajwan" poniżej.

Francja

Średniowieczna łac. Francia, "Kraj Franków". Frankami nazywano federację kilku germańskich plemion. Nazwę wywodzi się od germań. franco – wolny, lub od protogermań. *frankon – "oszczep" (ale być może to te słowa wzięły swą nazwę od nazwy ludu). Po traktacie w Verdun w 843 r. Imperium Franków podzielono najpierw na trzy, potem dwie części: Francia Occidentalis (Zachodnie Państwo Franków) oraz Francia Orientalis (Wschodnie Państwo Franków), które wkrótce zmieniło nazwę na Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego (łac. Sacrum Imperium Romanum Nationis Germanicae, niem. Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation). Niedługo potem zaczęto skracać nazwę Francia Occidentalis do Francia.
Z kolei nazwa waluty "frank" wywodzi się bezpośrednio z germań. franco poprzez starofr. franc – tak nazwano monety bite specjalnie do wykupienia (uwolnienia) francuskiego króla Jana II z rąk Anglików po przegranej bitwie pod Poitiers (1356).
  • łac. Gallia, starogr. Galatia, od nazwy celtyckiego ludu Galów. Jedna z teorii mówi, że Grecy mieszkający w Massalii (dziś Marsylia), miejący kontakt z celtyckimi ludami przed VI w. p.n.e., nazwali je od białej jak mleko skóry (gr. γάλα (gala) – "mleko"). Istnieją wątpliwości, czy współczesne określenia "Galia" i "Galowie" (z fr. Gaule i Gaulois) pochodzi z łaciny. Bardziej prawdopodobne jest zapożyczenie z germańskiego *walha-, którego Germanie używali na określenie niegermańskich ludów (tak Celtów, jak i Rzymian), bowiem germańskie w we francuskim wymieniało się zwykle na gu/g (por. fr. guerre i ang. war; fr. garde i ang. ward), a dyftong au na al przed spółgłoską. Natomiast słowo Gaulle ciężko wywodzić z łacińskiego Gallia, ponieważ łacińskie g wymieniało się na j (por. łac. gamba i fr. jambe) (The Oxford Dictionary of English Etymology (OUP 1966), str. 391; Nouveau dictionnaire étymologique et historique (Larousse 1990), str. 336.)
  • staroang. Francland
  • fiń. Ranska
  • est. Prantsusmaa
  • lit. Prancūzija
  • irl. an Fhrainc; gael. An Fhraing, walijski Ffrainc
  • bretoński Frañs (państwo), Bro-C'hall (kraj)
  • kornijski Pow Frynk
  • gr. Γαλλία (Gallia)
  • hebr. צָרְפַת (Corfat)
  • pers. فرانسه (frânseh)
  • arab. فَرَنسَا (faránsa)
  • koreań. Peurangseu
  • jap. Furánsu
  • chiń. Fǎlánxī, Fǎguó
  • wiet. Pháp
  • mongol. Франц улс (Frants uls)
  • malaj. Perancis
  • maledywski Faranseysi Vilath

[edytuj] G

Gabon

Od Gabão, portugalskiej nazwy ujścia rzeki Komo (fr. Estuaire de Gabon). Ujście wzięło swą nazwę z arab. قباء (kabaa) od kształtu, przypominającego palto z kapturem.

Gambia

Od nazwy rzeki Gambia, która z kolei mogła wziąć nazwę od port. câmbio – "handel".

Ghana

Od dawnego zachodnioafrykańskiego królestwa o tej nazwie. Obszar dzisiejszej Ghany jednak nigdy nie był w granicach tego królestwa. Być może od nazwy mieszkańców, uważających się za spadkobierców dawnego królestwa.

Górski Karabach (państwo nieuznawane przez społeczność międzynarodową)

Grecja, gr. Ελλάδα (Elláda)

  • Łac. Græcus, z gr. Γραικοί (Greki), wg Arystotelesa odnosi się do pierwotnej nazwy Epiru. Γραικός (Graikos) to lud beocki, który wyemigrował do Italii w VIII w. p.n.e., a także mitycznego syna Pandory i brata Latinusa (stąd "łacina"). Stąd nazwy w większości języków europejskich: ang. Greece; niem. Griechenland; hol. Griekenland; duń. Grækenland; szw. Grekland; fr. Grèce; wł. Grecia; hiszp. Grecia; port. Grécia; rum. Grecia; katal. Grècia; łot. Grieķija; lit. Graikija; kornij. Pow Grek; walij. Groeg; irl. An Ghréig; alb. Greqia; pol. Grecja; słow. Grécko; słoweń. Grčija; ros. Греция (Gretsia); ukr. Греція (Gretsia); serb. Грчка (Grčka); bułg. Гърция (Grtsia); węg. Görögország; a także jap. ギリシャ (Girisha).
  • klas. gr. Ἑλλάς (Ellas), nowogr. Ελλάδα (Ellada), norw. Hellas, wiet. Hy Lạp, chiń. Xila, kor. Huirap – kraj Hellenów, wg mitologii gr. potomków Hellena – króla Tesalii. Etymologia ludowa wskazuje na znaczenie "kraj światła" – od ἥλιος (helios) – "słońce". W pierwszych wiekach chrześcijaństwa nazwa "Helleni" była synonimem pogan.
  • kurd. Hurumistan, adyge Урым (Urəm)
  • gruz. საბერძნეთი (Saberdzneṭi) – "kraj mędrców"; ბერძენი (berdzeni) – "Grek" od ბრძენი (brdzeni) – "mądry", jako że Grecja jest ojczyzną filozofii.
  • kurd., tur., azer. Yunanistan, arab. يونان (al-Junan / Jaunan), orm. Հունաստան (Hounastan), hind. युनान (Yunan) – od Jończyków, jak nazywano Greków z Azji Mniejszej.
  • Homer w Iliadzie określa Greków nazwami: Ἀχαιοί (Achajowie), Ἀργείοι (Argeioi, od Argos, stolicy Achajów) oraz Δαναοί (Danaoi) ([[Dan.
  • Ludy greckie nazywały inne narody nie mówiące po grecku βάρβαρος (barbaros) – "barbarzyńcy", być może od onomatopei bar-bar.
  • Ρωμαῖοι / Ρωμιοί (Romaioi / Romioi) – "Rzymianie" – tak najpierw określano mieszkańców Rzymu, od II w. samookreślali się tak Grecy.
  • Cesarstwo Bizantyjskie to nazwa nadana w 1557 r. przez niemieckiego historyka Hieronima Wolfa, ponad wiek od jego upadku; określenie to nigdy nie było używane wcześniej; nazwa pochodzi od miasta Bizancjum (dziś Stambuł).

Grenada

Od hiszpańskiego miasta Grenada. Krzysztof Kolumb nazwał wyspę Concepción – "(niepokalane) poczęcie".

Gruzja

Od pers. Gordż, prawdopododnie z protoindoeuropejskiego określenia gór lub pers. gorg (گرگ) – "wilk". Stąd pers. Gordżestān (گرجستان) Gruzja, Грузия w językach słowiańskich, tur. Gürcü, a poprzez arab. Dżurdż i wpływ greckiego γεωργ (georg – "rolnictwo") – Georgia w językach zachodnich i hebr. גאורגיה (Georgija).
W okresie klasycznym Grecy nazywali region wybrzeża Morza Czarnego Kolchis (Kolchida), a interior Iberią. Obie te nazwy prawdopodobnie wywodzą się z lokalnych języków kaukaskich.
  • gruz. საქართველო (Sak'art'velo) – według legendy od pogańskiego władcy Kartlosa (syna Togarmy syna Gomera syna Jafeta), ojca wszystkich Gruzinów, nazywających się ქართველები (Kartvelebi). Stąd również ang. "Kartvelia".
  • orm. Վրաստան (Vrastan), od Virq, czyli Iberia.

Guam (terytorium USA)

Od słowa w miejscowym języku czamorro guahan – "mamy".

Gujana, ang. Guyana

W języku miejscowych "Guiana" znaczy "kraj wielu wód" – od mnogości rzek na tym obszarze.

Gwatemala, hiszp. Guatemala

W klasycznym języku Majów "kraj wielu drzew". Gdy Hiszpanie przybyli tu, zobaczyli pałac zarośnięty puszczą. Sądzili, że to stolica królestwa Majów. Gdy spytali o nazwę tego obszaru, miejscowi Indianie odrzekli Guatemala.
Wg innej teorii słowo w języku nahuatl Quauhtitlan – "między drzewami", było pierwotną nazwą kraju. Jeszcze inna wskazuje na zniekształcenie wyrażenia w jęz. Indian Nahoa coactlmoctl-lan – "kraj ptaka wężojada", czyli orła.

Gwinea, fr. Guinée

Port. Guiné z jęz. Susu (Sousou), w którym znaczy "kobieta". Ewentualnie z języka berberyjskiego, w którym oznaczać może "kraj czarnych".

Gwinea Bissau, port. Guiné-Bissau

Guinea – patrz wyżej. Bissau – od nazwy stolicy kraju. (por. użycie nazwy Kongo-Brazaville).

Gwinea Równikowa, hiszp. Guinea Ecuatorial, fr. Guinée Équatoriale

Równikowa – od położenia na równiku. Jednak kraj nie leży na równiku, lecz bardzo blisko niego.
Gwinea – jak wyżej.

[edytuj] H

Haiti

W jęz. Indian Taino / Arawak Hayiti/Hayti znaczy "górzysty kraj". Wyspa, której Krzysztof Kolumb nadał nazwę Hispaniola – "mała Hiszpania", a na której części leży to państwo, wcześniej nazywała się Hayiti.

Hiszpania, hiszp., galic. España, bask. Espainia, katal. Espanya

Z punickiego אי שפנים (ʾÎ-šəpānîm / Hi-szfanim) – "wyspa góralków" (małych ssaków). Feniccy osadnicy zobaczyli mnóstwo zajęcy (punickie tsepan) i pomylili je z góralkami, które znali z Afryki. Na monecie z Galby widnieje uosobienie Hispanii z królikiem u stóp, a Strabon Rzymianie zaadoptowali nazwę jako Hispania, stąd polska nazwa Hiszpania. We francuskim-normańskim nazwa brzmiała Spagne.
Inna teoria wskazuje na preromańską (iberyjską lub celtycką) nazwę Sewilli – Hispalis.
Wskazuje się również punickie słowa "ciemny", "odległy", "zaginiony".
Iberia to nazwa grecka, od rzeki Iber (hiszp. Ebro), lub od słowa, jakie Grecy słyszeli od miejscowych ludów, również na południu półwyspu.
  • Kastylia, hiszp. Castilla, nazwa królestwa, a obecnie dwóch regionów kraju (Kastylia-León oraz Kastylia-La Mancza).
  • oksytański, port. Espanha
  • hebr. ספרד (Sfarad)
  • arab. اسبانيا (Isbanijja)
  • łac. Hispania
  • fr. Espagne
  • wł. Spagna

Holandia/ Niderlandy, hol. Nederland.

hol. Koninkrijk der Nederlanden – "Królestwo Niderlandów" – nazwa używana na cały obszar państwa, w tym Antyle Holenderskie i Arubę. Od neder – "niski" landen – "kraje". Określając samą europejską macierz odchodzi się od l. mn. de Nederlanden na rzecz l. poj. Nederland.
Holandia, hol. Holland z germ. holt – "lesisty", land – "kraj"; region Niderlandów, nazwa często błędnie używana w innych językach na określenie całego kraju; rozpowszechniła się w czasie Zjednoczonych Prowincji (1581-1795), gdy była najsilniejszym gospodarczo regionem kraju. Obecnie Północna i Południowa Holandia to dwie z dwunastu prowincji Niderlandów.
  • łac. Batavia, germ. "Betuwe" – "użytek", "ziemia orna"; w przeciwieństwie do "Veluwe" – "ugór", "nieużytek". Od germań. plemienia Batawów (łac. Batavii).
  • w języach obcych przyjęła się transliteracja nazwy Nederland (np. ang. the Netherlands), Holland (np. hebr. הולנד – Holland; jap. Oranda) lub bezpośrednie tłumaczenie "niskie kraje" (np. cz. Nizozemsko)
  • ang. "Dutch" – "holenderski", z dawnego hol. "Diets" lub "Nederdietsch", spokrewnione jest z niem. "Deutsch" – "niemiecki" i ma tą samą etymologię, od germ. "theodisca" – "(język powszechny) ludzi", jako że w średniowieczu łacina była językiem szlachty, a lokalne języki germańskie – językiem gminu.
  • niem. die Niederlande / Holland
  • ang. the Netherlands
  • fr. la Hollande / les Pays-Bas (czyt. Pei ba), stąd pers. پئی با (Pe'ibâ)
  • wł. Paesi Bassi / Olanda
  • hiszp. Países Bajos, katal. els Països Baixos / Holanda, aragoń. Países Baxos, port. Holanda / Países Baixos / Neerlândia, retoromań. Pajais-Bass
  • rum. Olanda / Ţările de Jos
  • gr. Κάτω Χώρες (Káto Chóres) / Ολλανδία (Ollandía)
  • cz. Nizozemsko / Holandsko, słow. Holandsko
  • serb.-chorw. Nizozemska, Низоземска / Holandija, Холандија
  • ros. Нидерланды (Niderłándy)
  • lit. Nyderlandai, łot. Nīderlande
  • est. Madalmaad, sami Vuolleeatnamat, fiń. Alankomaat / Hollanti
  • walij. Yr Iseldiroedd, kornijski Iseldiryow, bretoń. Izelvroioù, irl. an Ísiltír, szkoc. an Talamh Ìseal
  • gr. Κάτω Χώρες (Kátō Chṓres), Ολλανδία (Ollandía)
  • alb. Vendet e Ulëta
  • bask. Herbehereak
  • tur. Felemenk
  • arab. الاراضي المنخفضة (Al-Aradi al-Munchafida), البلاد الواطئة (Al-Bilad al-Watia)
  • hebr. ארצות השפלה (Arcot ha-Szfela)
  • hind. हालैंड (Hālainḍ)
  • rwanda, rundi Ubufarama, Ubuholandi
  • swahili Uholanzi
  • indonez. Belanda
  • jap. Oranda
  • chiń. Hélán

Honduras

Krzysztof Kolumb nadał krajowi nazwę "Honduras" – "głębiny" prawdopodobnie od głębokich wód na północnym jego wybrzeżu.

[edytuj] I

Indie, hind. Bharat

Rzeka Indus w górnym biegu ma siedem głównych dopływów, stąd Szapta-Sindhu – "siedem rzek". Stąd wzięła swoją nazwę kraina Sind. Później perską wersją nazwy, Hind, zaczęto określać tereny dzisiejszego Pakistanu i Indii. Grecy odrzucili literę "H", nazywając krainę Indos, stąd łac. Indus. W jęz. staroang. Inde, a ang. nazwę India zaczęto używać dopiero po XVII w.
  • sanskr. Bhārata / Bhāratavarṣa – od Bharata – imienia jednego z dwóch królów. Tak określa się również region Indii północnych. Również: Āryavarta – "kraj szlachetnych" ("kraj Ariów")
  • dzongkha rGya.gar, tybet. rGya.gar.yal
  • gruziński ინდოეთი (Indoeti)
  • ormiański Հնդկաստան (Hndkastan)
  • dhivehi އިންޑިއާ (Inḍi'ā)
  • gudżarati ભારત (Bhārat), ઈન્ડિયા (Īnḍiyā), હિંદ (Hind)
  • hindi भारत (Bhārat), इंडिया (Inḍiyā), हिन्दुस्तान (Hindustān)
  • marathi भारत (Bhārat)
  • pendżabi ਭਾਰਤ (Bhārat), ਹਿੰਦ (Hind), ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ (Hindustān)
  • perski هند (Hend), هندوستان (Hendūstān)
  • sindhi ڀارت (Bhāratu), هندستان (Hindustānu), هند (Hindu)
  • urdu بهارت (Bhārat), هندوستان (Hindūstān)
  • tamilski இந்தியா (Intiyā)
  • telugu ఇండియా (Indiyā), భారత దేశము (Bhārata Dēšamu)

Indonezja, indonez. Indonesia

Pseudogrecka nazwa zastosowana w połowie XIX w., od nazwy Indii (patrz wyżej) i νῆσος (nesos) – wyspa. Wcześniej Europejczycy nazywali ten region Indiami Wschodnimi.
  • Holenderskie Indie Wschodnie, hol. Nederlands-Indië, indonez. Hindia Belanda – kolonia holenderska (XIX w.).
  • wiet. Nam Dương

Iran, pers. ايران (Irân)

"kraj Ariów" lub "kraj wolności". Słowo "Arya" pochodzi z protoindoeuropejskiego oznaczenia "szlachetnego" lub "wolnego" (stąd poprzez gr. Słowo "arystokrata").
  • Persja (oficjalna nazwa do 1935 r.), łac. "Persia" poprzez gr. "Persis" z staropers. "Pārsa" – nazwa środkowej części kraju, obecnie Fars. Greckie podania ludowe wywodzą z kolei to słowo od imienia Perseusza.
  • swahili Uajemi od arab. Adżam ("ci, których języka nie rozumiemy"), którym Arabowie określali Persów.

Irak, arab. العراق (al-Irak)

Od miasta Erech/Uruk (zwanego również "Warka"), koło Eufratu. Niektórzy archeolodzy uważają Uruk za pierwszą stolicę Sumerów. Możliwe również pochodzenie z pers. Irak – "mały Iran". Od stuleci mieszkańcy zachodniego Iranu nazywają swój region "perski Irak".
  • Gr. Μεσοποταμία (Mezopotamia) – "kraj między rzekami" Tygrys i Eufrat, pers. Mijanrudan, aramej. Beth-Nahrin – "między rzekami".

Irlandia, irl. Éire, ang. Ireland

Éire od protoceltyckiego *Īweriū – "urodzajne miejsce" lub "miejsce Eriu", celtyckiej bogini płodności. Czasem błędnie tłumaczone jako "kraj żelaza".
  • łac. Hibernia – być może od łac. hibernus – "chłodny", "lodowaty".

Islandia, isl. Ísland

Ísland – "kraj lodu". Dawny osadnik i podróżnik nordycki, Flóki Vilgerðarson, nazwał tak wyspę, gdy ujrzał tam na wiosnę po ciężkiej zimie dryfujący na północ lód.

Izrael, hebr. מדינת ישראל (Medinat Jisrael), arab. دولة إسرائيل (Daulat Israil)

Od biblijnego patriarchy Jakuba, zwanego później Izraelem, czyli "walczącym z Bogiem", uważanego za wyłącznego protoplastę Izraelitów (w przeciwieństwie do Abrahama i Izaaka, którzy mieli nieżydowskich synów). Biblia mówi, że po 40 latach na pustyni Mojżesz poprowadził swój naród do "kraju Izrael", obiecanego przez Boga potomkom patriarchów Jakuba, Abrahama i Izaaka.

[edytuj] J

Jamajka, ang. Jamaica

Hiszpańskie Jamaica (czyt. Hamajka) Z jęz. Indian Taíno / Arawak "Xaymaca" lub "Hamaica" – "kraj drewna I wody" lub być może "kraj źródeł".

Hiszpania anektowała wyspę w 1509 r. i nazwała Santiago ("Święty Jakub").

Japonia, jap. Nihon / Nippon

Polska nazwa pochodzi z południowochińskiej wymowy znaków 日本 ("Żi Pun", "Żat bun", pinyin: rìběn(guo)) – "pochodzący od słońca", wskazujący, że Japonia leży na wschód od Chin, a więc tam, gdzie wschodzi słońce. Do języków europejskich trafił w XVI za pośrednictwem portugalskiego (Japão) przez Malezję z dialektu południowochińskiego.

Przed XVI w. używano w Europie nazwy Dżipangu, rozpropagowanej przez Marco Polo, który wziął ją z dialektu wu lub mandaryńskiego. Dawniej określano Japonię również jako "Cesarstwo Słońca". Jeszcze wcześniej Japończycy nazywali swój kraj Yamato – "wielki pokój", Hi-no-moto – "źródło słońca", Ōyashima – "kraj ośmiu wysp".

  • jap. Nihon / Nippon (bardziej oficjalnie) – "pochodzący od słońca" w kanji (nichi – "słońce", "dzień"; hon – "źródło", "korzeń"), również Nipponkoku / Nihonkoku – "kraj wschodzącego słońca". Do końca II w. św. używano określenia Dai Nippon Teikoku – "Wielkie Imperium Japonii".
  • dialekt szanghajski chińskiego Zeppen
  • koreań. Ilbon
  • malaj. Jepun
  • taj. ญี่ปุ่น (Yīpun)
  • arab. اليابان (al-Jaban)
  • irl. an-tSeapáin

Jemen, arab. اليمنية (Al-Jaman)

Z arab. rdzenia ymn – "prawo", jednak dokładne znaczenie jest dyskusyjne.
Być może od yamîn – "miejsce po prawicy", czyli "południe" (w jęz. semickich południe oznaczało kierunek "na prawo", północ "na lewo").
Ewentualnie od yumn – "pomyślność", co może być związane z łac. Arabia Felix – Arabia Szczęśliwa, jak w starożytności nazywano żyzną, płd.-zach. część Półwyspu Arabskiego.

Jordania, arab. الأردنّ (Al-Urdunn)

Od rzeki Jordan, która z kolei bierze nazwę z hebr. i kananejskiego rdzenia yrd – "spadek", "spływ" (do Morza Martwego). Dziś rzeka Jordan stanowi granicę Jordanii i Izraela (Zachodniego Brzegu), ale w starożytności region ten (zwany Nabataea; od plemiona Nabatejczyków) zajmował terytorium na obu brzegach.
  • Transjordania (1921-1950) – "Trans" znaczy "przez" lub "ponad", tzn. na wschód od rzeki Jordan. Gdy w 1950 r. kraj anektował Zachodni Brzeg, zmienił nazwę na Jordania, aby to odzwierciedlić.
  • Arabia Petraea (Provincia Arabia) to nazwa prowincji rzymskiej, ze stolicą w Petrze.
  • hebr. ירדן (Jarden)

Jugosławia serb.-chor. Jugoslavija / Југославија (1929-2003)

"Kraj południowych Słowian". Południowosłow. jug – "południe".
  • Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców (1918-1929)
  • Królestwo Jugosławii (1929-1941)
  • Socjalistyczna Federalna Republika Jugosławii, maced. Социјалистичка федеративна република Југославија, serb.-chor. Socijalistička federativna republika Jugoslavija, słow. Socialistična federativna republika Jugoslavija (1945-1992), federacja 6 republik.
  • Federalna Republika Jugosławii (1992-2003), federacja Serbii i Czarnogóry.
  • rum. Iugoslavia
  • łot. Dienvidslāvija

[edytuj] K

Kambodża

Od starożytnego królestwa Khmerów o nazwie Kambudża (Kambudżadeśa). Sanskrycka nazwa Kambūja lub Kamboja odnosi się do dawnego plemienia północnych Indii, Kambodżów, nazwanych tak od założyciela plemienia, Kambū Svayambhuva. Inne warianty nazwy to Kambyses, Kambudżija lub Kamboża.
  • Kampucza, oficjalna nazwa kraju w latach 1975-1989.

Kamerun

Z port. Rio de Camarões – "Rzeka Krewetek", jak nazwali rzekę Wouri portugalscy odkrywcy w XV w.

Kanada

Od canada – "osada" w jęz. irokeskim, pierwotnie w odniesieniu do Stadacony, osady niedaleko dzisiejszego miasta Québec.

Katar, arab. قطر (Katar)

Od arab. "Qatara", uważane za odniesienie do katarskiego miasta Zubara, ważnego portu handlowego w starożytności. Nazwa "Qatara" pojawia się na mapie świata arabskiego Ptolemeusza.

Kazachstan, kazach. Қазақстан (Kazakstan), ros. Казахстан (Kazachstan)

"Kraj Kazachów". Pers. -stan – "kraj"; tur. kazak – "wolny". Od tego słowa wzięło się również rosyjskie казак – "kozak". Niektóre teorie wywodzą słowo kazak od tureckiego "Aq qaz" – "biała gęś".

Kenia, ang. Kenya

Od góry Mount Kenya, z języka kikuju "Kere-Nyaga" – "góra bieli".

Kirgistan, kirgiz. Кыргызстан (Kyrgyzstan), ros. Киргизия (Kirgizija)

Tur. kyrg – "czterdzieści"; tur. jyz – "plemię", ewent. kyz "dziewczę"; pers. -stan – "kraj".
  • kazach. Қырғызстан (Qırğızstan)
  • uzbec. Qirg'iziston
  • chiń. Jíěrjísīsītǎn

Kiribati

Czytane kiribas, adaptacja słowa "Gilbert" w jęz. kiribati.

Kolumbia

Na cześć Krzysztofa Kolumba jako odkrywcy Nowego Świata. Kolumb nigdy nie postawił stopy na terytorium tego kraju.
Dzisiejsza Republika Kolumbii przed 1886 r. nazywała się Stanami Zjednoczonymi Kolumbii, a przed 1863 r. Republiką Nowa Grenada, powstałą w 1830 r. z Departamentu Cundinamarca po rozpadzie Wielkiej Kolumbii (hiszp. Gran Colombia). Określenie "Wielka" używane jest przez współczesnych historyków dla odróżnienia od dzisiejszej Kolumbii, w swoich czasach ten wielki kraj, obejmujący obszar dzisiejszej Panamy, Kolumbii, Wenezueli i Ekwadoru, nazywano po prostu Kolumbią.

Komory

arab. "Dżazirat al Kamar" – "wyspa księżyca".
fr. Union des Comores, arab. اتحاد القمر (ittihad al-Kamar), szikomor (jęz. komorski) Udzima wa Komori – Związek Komorów.

Kongo

Nazwa pochodzi do wcześniejszego królestwa Kongo, którego z kolei nazwa wywodzi się od ludu Bakongo. Obecnie dwa państwa noszą taką nazwę:
Tuż po odzyskaniu niepodległości nosiła nazwę Kongo-Brazzaville od nazwy stolicy, Brazzaville.
Wcześniejsza nazwa Zair pochodzi od Nzere – "rzeka", od rzeki Kongo.

Korea

Pierwotne państwo na terenie dzisiejszej Mandżurii i Korei Północnej nazywano Godżoseon, od Go – "dawny". Na początku naszej ery po upadku Godżoseon powstało królestwo Goguryeo (czyt. "guri"), tworząc wraz z królestwami Baekje i Silla "Trzy Królestwa Korei". Od 935 r. nowe królestwo (i dynastia) nazwało się Goryeo. Dzięki handlowi z Europą za pomocą jedwabnego szlaku nazwa królestwa zawitała do Włoch jako Cauli. Z kolei Marco Polo przybliża mandaryńską nazwę Gāolì. Z włoskiej nazwy wzięła się angielska Corea, potem Korea.
W 1932 r. nowa dynastia zastosowała nazwę Dżoseon. W 1897 r. kraj zmienił nazwę na Daehan Jeguk – "Wielkie Imperium Hanów". W 1910 r. pod okupacją japońską przywrócono nazwę Dżoseon.
  • Mieszkańcy Korei Południowej od 1948 r. nazywają swój kraj oficjalnie Daehan Minguk – "Wielki Naród Ludu Han"; obszar obu Korei nazywają Hanguk, południe Namhan ("Południowe Han"), a północ Bukhan ("Północne Han"), a obecnie również Yibuk ("północ").
  • Około 2000 lat temu Koreańczycy południowi połączyli się w konfederację zwaną Samhan – "Trzech wodzów".
  • Mieszkańcy Korei Północnej nazywają swój kraj Dżoseon – co może znaczyć "kraj porannego spokoju". Pełna nazwa to Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk – "Ludowa Republika Demokratyczna Dżoseon". Rozróżniają również Północną Koreę jako Namjosŏn, i Płd. jako Bukchosŏn.
  • Chińczycy używali na określenie Korei Płn. nazwy Cháoxiǎn, a Południowej – Nán Cháoxiǎn, jednak od podjęcia stosunków dyplomatycznych z Koreą Płd. w 1992 r. stosuje się dla jej oznaczenia nazwę Hánguó.
  • Tajwan używa nazwy Běihán ("Północne Han") na Koreę Płn. i Nánhán ("Południowe Han") na Koreę Płd., oraz Cháoxiǎn na historyczne jedno państwo.
  • W Wietnamie Koreę Płn. Nazywa się Triều Tiên ("Chosŏn"), Koreę Płd. Hàn Quốc ("Hanguk"). Przed zjednoczeniem w Wietnamie Płn. używano nazw Bắc Triều Tiên (Bukchosŏn) i Nam Triều Tiên (Namjosŏn), natomiast w Wietnamie Płd. nazw Bắc Hàn (Bukhan) and Nam Hàn (Namhan) odpowiednio na Płn. i Płd. Koreę.
  • Japonia dyplomatycznie używa nazw preferowanych odpowiednio przez obie Koree: Kita-Chosen (北朝鮮; "Płn. Chosŏn") na Północ, a Południe Kankoku (韓国 "Hanguk").

Kostaryka, hiszp. Costa Rica

Hiszp. "bogate wybrzeże", nazwa nadana przez hiszpańskiego odkrywcę Gil González Dávila.

Kuba, hiszp. Cuba

Od określenia Indian Taino cubanacán – centralne miejsce.
W Portugalii panuje przekonanie, że nazwa wywodzi się od portugalskiego miasta Cuba i być może Krzysztof Kolumb w nawiązaniu do niego nazwał tak wyspę.

Kuwejt, arab. دولة الكويت (Daulat al Kuwajt)

Arab. Zdrobnienie od "Kut", co znaczy "forteca zbudowana koło wody".
  • W III w. p.n.e. Grecy założyli na wyspie Failaka kolonię, którą nazwali "Ikaros", być może nazwa ta związana jest z mitycznym Ikarem.

[edytuj] L

Laos, lao. Muang Lao

Z fr. "Laos", od laotańskiego słowa lao – "Laotańczyk", to z kolei może z dawnego hind. Lava, imienia jednego z synów boga Ramy. Dawniej kraj nazywano "Lan Xang" lub "Kraj Miliona Słoni".

Lesotho, jęz. sesotho Lesotho

Od tubylczego plemienia Basotho, którego nazwa w ich języku znaczy "czarny", "o ciemnej skórze".

Liban, arab. لبنان (al-Lubnan)

Z aram. "Laban" – "biały", co odnosi się do śniegu w górach Liban.

Liberia

Z łac. liber – "wolny". Kraj nazwano tak podczas jego utworzenia w 1822 r. jako nową ojczyznę dla uwolnionych murzyńskich niewolników (głównie pochodzących z USA).

Libia, arab. ليبيا (al-Lībīya)

Od starożytnego ludu berberyjskiego, zwanego przez Greków Libijczykami, przez Egipcjan Rbw (Lebu). Przed powstaniem włoskiej kolonii w 1934 r. termin "Libia" oznaczał tereny pustynne między Niziną Trypolitańską i Płaskowyżem Fazzan na zachodzie a Doliną Nilu na wschodzie.
Gr. Λιβύα (Libia) – w mitologii greckiej córka Epafosa i Memfis, kochanka Posejdona.
Grecy często Libią nazywali cały rejon na zachód od Nilu lub cały kontynent afrykański.
  • gr. Λιβύη (Liwii)
  • hebr. לוב (Luw)
  • pers. لیبی (Lībī)
Libia składa się z trzech części: Fazzan (arab. فزان, łac. Phasania), Cyrenajki (od miasta Cyrena, z gr. Kyre – "wiosna") i Trypolitanii (od miasta Trypolis, z gr. "trójmiasto"; utworzonego w VII w. p.n.e. z trzech fenickich osad: Oea, Sabrata i Leptis Magna).

Liechtenstein

Od niem. "Lekki kamień". Państwo wzięło swoją nazwę od dynastii Liechtenstein, która zakupiła i zjednoczyła hrabstwa Schellenburg i Vaduz. Cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego zezwolił dynastii na nazwanie posiadłości swoim nazwiskiem.

Litwa, lit. Lietuva

Obecnie łączy się tę nazwę z łac. "litus" – "nadmorski", ale nie istnieje żaden dowód w formie regionalnego hydronimu. "Litve", łaciński wariant toponimu, pojawia się w 1009 r. w roczniku klasztoru Quedlinburg w formie "Lituae". XVI-wieczny naukowiec łączył nazwę z łac. "litus" – "dudy". Inną teorią jest łączenie nazwy z litewskim słowem lietus, co znaczy deszcz.
  • ros. Литва (Litwa)
  • łot. Lietuva
  • szw., niem. Litauen
  • est. Leedu
Litwa składa się z pięciu regionów:
  • Żmudź, lit. Žemaitija – "Nizina".
  • Auksztota, lit. Aukštaitija – "Wyżyna".
  • Dzukija, lit. Dzūkija / Dainava.
  • Litwa Mniejsza, lit. Mažoji Lietuva.
  • Suwalszczyzna, lit. Sūduva / Suvalkija, od miasta Suwałki, lit. Suvalkai, niem. Suwalken – "(miasto) przybywających zewsząd".

Luksemburg, fr. Luxembourg, niem. Luxemburg, luks. Lëtzebuerg

Z celt. Lucilem – "mały" (por. ang. "little"), germ. burg – "zamek", stąd lucilemburg – "mały zamek", od zamku wybudowanego w 963 r.

[edytuj] Ł

Łotwa, łot. Latvija

Od nazwy regionu Łatgalii, nazwa ta stanowi hydronim, prawdopodobnie germańskiego pochodzenia. Dzisiejsza Łotwa składa się z czterech regionów historycznych:
  • Łatgalia (Inflanty Polskie), łot. Latgale; od nazwy plemienia Łatgalów (łot. Latgaļi);
  • Liwlandia (Liwonia; Inflanty Szwedzkie), łot. Livonija lub Vidzeme – "Śródziemie"; od plemienia Liwó;.
  • Kurlandia, łot. Kurzeme – "ziemia Kurów". Kurowie, łot. Kurši;
  • Semigalia, łot. Zemgale, od nazwy plemienia Zemgalów (łot. Zemgaļi).
  • cz., sł. Lotyšsko
  • ros. Латвия (Łatwija)
  • ang., fiń. Latvia
  • fr. Lettonie, niem., szw. Lettland, duń., hol. Letland
  • lit. Latvija
  • est. Läti
Inflanty (od zniekształconej nazwy Livland – Liwlandia) to nazwa nadana krainie historycznej nad Dźwiną i Zatoką Ryską powstałej w średniowieczu w obrębie posiadłości zakonu kawalerów mieczowych, obejmują terytoria dzisiejszej Estonii i Łotwy.

[edytuj] M

Macedonia, maced. Македонија (Makedonija)

Od antycznego ludu Macedończyków. Z antycznej greki Μακεδονία (Makedonia) – "wyżyna", od μακεδνός (makednos) – "wysoki", z doryckiego μάκος (makos) – "wysokość"; w jońskim μήκος (mekos). Wg Hezjoda nazwa pochodzi od imienia Μακεδών (Makedona), króla-założyciela państwa, syna Zeusa i wnuka Deukaliona. Tereny obecnej Republiki Macedonii w starożytności była częścią królestwa Pajonii (Paionia), później podbite przez Macedończyków, potem Rzymian – wtedy stały się rzymską prowincją zwaną Macedonia Salutaris lub Macedonia Secunda.
Južna Srbija (Południowa Serbia) to nazwa Republiki Macedonii nadana serbskiej części Macedonii w 1913 r. po I wojnie bałkańskiej, kiedy region Macedonii podzielony został między Grecję, Bułgarię i Serbię.
Вардарска бановина (Vardarska banovina), od rzeki Wardar (gr. Αξιός Axios, łac. Axius) – nazwa obszarów obecnej Republiki Macedonii po 1929 r., gdy Królestwo Jugosławii zostało podzielone na prowincje zwane banowinami. Hydronim Wardar prawdopodobnie pochodzi z starogerm. "Vordol", jak być może nazywali ten region goccy osadnicy z V w. Inna etymologia wywodzi słowo Vardar z trackiego, od protoindoeur. *sword(o)-wori- – "czarna woda". Lub może jest to nazwa bułgarska z VII w., od pers. "rzeka, morze, ocean" (por. Syr-Daria, Amu-Daria i Cheddar).
Współcześnie toczy się spór między Grekami, którzy traktują słowo "Macedonia" jako część swojego dorobku kulturowego, a słowiańskimi mieszkańcami Republiki Macedonii, którzy sami siebie nazywają Macedończykami. Dlatego Grecy nazywają słowiańską Republikę Macedonii Σκόπια (Skopia), od nazwy stolicy, lub Σλαβομακεδονία (Slavomakedonia).
Grecki region Macedonia to właściwy teren położenia starożytnego królestwa Macedończyków, ludu helleńskiego.
  • gr. Σκόπια (Skopia) n, Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας {FYROM), Σλαβομακεδονία (Slavomakedonia)

Madagaskar, malgaski Madag